ΚΕΙΜΕΝΟ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Π.ΦΥΣΑΚΗΣ

Και μόνο η δημοσιοποίηση της πρόθεσής σας να επισκεφτείτε τα Τίρανα αρκεί για να σηκώσει ένα μικρό κύμα αμφιβολιών γύρω από την πνευματική σας υγεία. Οι φίλοι δεν θα πιστεύουν στα αυτιά τους, ετοιμαστείτε για τα πιο ειρωνικά και περιπαικτικά σχόλια της ζωής σας. Ισως μόνο ο πιο εκκεντρικός της παρέας να γουρλώσει τα μάτια του σχεδόν εκστασιασμένος, αδυνατώντας να συγχωρέσει τον εαυτό του επειδή δεν του είχε περάσει από το μυαλό του νωρίτερα αυτός ο τόσο εξωτικός προορισμός, μία ώρα με το αεροπλάνο.

Αλλά εσείς το έχετε πάρει απόφαση. Κι εδώ που τα λέμε, δεν έχετε να απολογηθείτε σε κανέναν. Τα επιχειρήματά σας είναι αδιάσειστα. Τα Τίρανα είναι κυριολεκτικά δίπλα με τις πτήσεις τριών αεροπορικών εταιρειών, είναι μία ακόμη φθηνή πόλη από όλες τις απόψεις και θα την «πετύχετε» σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές της ιστορίας της: τη στιγμή της μεγάλης μετάβασης από τη «βαριά» κομμουνιστική πρωτεύουσα που υπήρξε για σχεδόν μισό αιώνα σε μια ευρωπαϊκή μητρόπολη.

Το άλμα αυτό είναι ακόμα σε εξέλιξη - σκεφτείτε λοιπόν τον εαυτό σας σαν έναν σούπερ ντούπερ φωτογράφο ο οποίος πετυχαίνει στους Ολυμπιακούς Αγώνες τη φωτογραφία της χρονιάς: ο τριπλουνίστας και μελλοντικός κάτοχος του παγκόσμιου ρεκόρ ίπταται ανάμεσα στο τρίτο «πάτημα» και το σκάμμα. Και στη φωτογραφία, τη δική σας φωτογραφία, καταγράφονται τα πάντα, από το σπινθήρισμα στα μάτια του αθλητή μέχρι τους σπασμούς στα μάγουλα. Ετσι κάπως και με τα Τίρανα. Δεν ξέρουμε αν πηγαίνουν για παγκόσμιο ρεκόρ, αλλά όσα έχουν καταφέρει την τελευταία δεκαετία συνιστούν σίγουρα ένα επίτευγμα διεθνούς ακτινοβολίας. Τι στο καλό, ο δήμαρχος της πόλης, ο Εντι Ράμα, ο θεωρούμενος και «μεγάλος «αναμορφωτής της πόλης», εξελέγη το 2004 World Mayor (Παγκόσμιος Δήμαρχος).

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Στα Τίρανα θα φτάσετε περίπου σε μία ώρα από τη στιγμή που θα απογειωθείτε από την Αθήνα. Οι συνεπιβάτες σας θα είναι ένα ετερόκλητο πλήθος Ελλήνων επιχειρηματιών ή Ελλήνων εργαζομένων στις επιχειρήσεις των πρώτων και Αλβανών που το οικονομικό τους επίπεδο επιτρέπει την πολυτέλεια ενός αεροπορικού πηγαινέλα από την Ελλάδα.

Τώρα που ο καιρός είναι καλός, μπορείτε να δείτε από ψηλά τα Τίρανα και αυτή είναι η καλύτερη εισαγωγή στη σύγχρονη ιστορία της πόλης. Θα σας θυμίσουν κάτι ανάμεσα σε Κοζάνη και Βουκουρέστι, με την έννοια ότι πρόκειται για μια μεγάλη, ακανόνιστη περιοχή πάνω σε καταπράσινους λόφους, όπου συνυπάρχουν (όχι πάντα αρμονικά) κεραμοσκεπή σπίτια και μονοκόμματες εργατικές πολυκατοικίες.

Στη μέση ένας μικρός ποταμός, ο Λάνα, ο οποίος διασχίζει και το κέντρο των Τιράνων. Δεν είναι ο Τίβερης ή ο Σηκουάνας, αλλά κάνει μια χαρά τη δουλειά του μετά το εντυπωσιακό λί φτινγκ του κ. Ράμα. Στην προ-Ράμα εποχή, ήταν ένας ανεπίσημος σκουπιδότοπος, μια βρωμερή χαβούζα στο πιο κεντρικό σημείο της πόλης.

Τώρα μπορείτε να κάνετε αμέριμνοι τον περίπατό σας αγναντεύοντας μερικές καλές αστικές πολυκατοικίες άλλων εποχών. Οταν βρεθείτε με το καλό στο έδαφος, θα διαπιστώσετε ότι η θέα από το αεροπλάνο λέει τη μισή αλήθεια. Ετυχε να συνταξιδέψω με έναν Βορειοηπειρώτη ο οποίος επέστρεφε στα Τίρανα ύστερα από 16 ολόκληρα χρόνια. Στο λεωφορείο (ξεκινούν κάθε μισή ώρα από το αεροδρόμιο προς το κέντρο) χάζευε με ανοιχτό το στόμα όσα έβλεπε, επαναλαμβάνοντας κάθε τρεις και λίγο: «Εδώ ήταν χωράφια, εδώ ήταν χωράφια». Τα Τίρανα, μετά τα γεγονότα του 1997, γνωρίζουν μια πρωτοφανή ανοικοδόμηση που έχει λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Βασικά, μπορείς να χτίσεις παντού, η πόλη επεκτείνεται προς κάθε κατεύθυνση. Η οικοδομική άνθηση τροφοδοτείται και από το φρέσκο χρήμα των οικονομικών μεταναστών που επιστρέφουν από την Ελλάδα και την Ιταλία, τους δύο βασικούς μεταναστευτικούς προορισμούς των Αλβανών. Σκεφτείτε ότι το 1920, όταν τα Τίρανα ανακηρύχθηκαν πρωτεύουσα του νεοσύστατου αλβανικού κράτους, αριθμούσαν περίπου 10.000 κατοίκους και σήμερα αγγίζουν το ένα εκατομμύριο.

Κοινώς, τα Τίρανα ήταν μια κωμόπολη χωρίς αστικό παρελθόν. Η επιλογή τους βασίστηκε περισσότερο σε γεωγραφικά κριτήρια (στο κέντρο της χώρας) και λιγότερο σε ιστορικούς λόγους. Οι θεωρητικά «επαρχιώτες» άλλων αλβανικών πόλεων με μεγαλύτερη οικιστική ανάπτυξη κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατοχής τείνουν να «λοιδορούν» όσους πρωτευουσιάνους πάνε να το παίξουν «κάπως», υπενθυμίζοντας το «χωριάτικο» παρελθόν της πόλης. (Σας θυμίζει κάτι;)

Στα Τίρανα του 2009 επιβιώνουν ακόμα θύλακοι μέσα στην πόλη που θυμίζουν αυτό το παρελθόν (η διαδρομή από και προς το αεροδρόμιο είναι από αυτή την άποψη ιδιαίτερα αποκαλυπτική), αλλά εσείς θα κινηθείτε σε μια περιοχή όπου η ανοικοδόμηση έχει κάνει θαύματα. Ολα αρχίζουν στην πλατεία Σκεντέρμπεη, το απόλυτο κέντρο των Τιράνων. Ο Σκεντέρμπεης (Στρατηγός Αλέξανδρος) είναι ο εθνικός ήρωας των Αλβανών. Το 1443, μαζί με άλλους 300 Αλβανούς, κατέλαβε με δόλο από τους Οθωμανούς την Κρούγια, ένα εντυπωσιακό βραχώδες ύψωμα 32 χλμ. βόρεια των Τιράνων, υψώνοντας λάβαρο, που αργότερα θα γινόταν η αλβανική σημαία. Στη συνέχεια, ένωσε την Αλβανία, η οποία έμεινε ανεξάρτητη μέχρι και δέκα χρόνια μετά το θάνατό του, οπότε και επανακαταλήφθηκε από τους Οθωμανούς.

Από την πλατεία Σκεντέρμπεη απλώνεται η μεγάλη Λεωφόρος Εθνικών Μαρτύρων, το μοναδικό ίχνος αστικής μεγαλοπρέπειας σε ολόκληρη την πόλη. Πρόκεται για ένα επιβλητικό βουλεβάρτο, έργο δύο Ιταλών αρχιτεκτόνων, του Φλορεστάνο ντε Φάουστο και του Αρμάντο Μπραζίνο, τα ονόματα των οποίων συνδέθηκαν με τη φασιστική αρχιτεκτονική των χρόνων του Μπενίτο Μουσολίνι. Στις δύο όχθες της λεωφόρου επιβιώνουν τα σημαντικότερα δημόσια κτίρια της χώρας: το Κοινοβούλιο, το Δημαρχείο, η Εθνική Τράπεζα, η Οπερα, το Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο, το Παλάτι της Κουλτούρας.

Αυτή είναι η πρώτη σας βόλτα στα Τίρανα και πάνω στη λεωφόρο υπάρχουν μερικά νεότερα «μνημεία» που αξίζουν την προσοχή σας. Στην απόληξή της προς την πλατεία της Μητέρας Τερέζας δεσπόζει το σχετικά καινούργιο «Σέρατον», το πιο ακριβό ξενοδοχείο της πόλης. Αρκετά πιο πριν και στα δεξιά σας, ένα παράξενο αρχιτεκτονικό σύμπλεγμα δείχνει εξαιρετικά δημοφιλές. Κι έτσι είναι. Πρόκειται για το «Taiwan», ένα κέντρο αναψυχής με εστιατόρια, μπαρ και καταστήματα που χτίστηκε μόλις πριν από λίγα χρόνια, όταν ο Ράμα αποφάσισε να απομακρύνει από αυτό το τόσο κεντρικό σημείο της πόλης έναν καταυλισμό Τσιγγάνων. Μαζί με το εμπορικό κέντρο έφτιαξε και μια μικρή τεχνητή λίμνη με σιντριβάνι.

Στο «Taiwan» θα πάρετε μια πρώτη γεύση των σύγχρονων Τιράνων, αλλά μη σταματήσετε εκεί. Πίσω του απλώνεται το «Κολωνάκι» των Τιράνων, το Μπλοκ. Επί κομμουνισμού, αποτελούσε την απαγορευμένη ζώνη της πόλης, ανοιχτή μόνο στα υψηλόβαθμα στελέχη της κομματικής νομενκλατούρας του καθεστώτος. Οταν το 1991 επανήλθε η δημοκρατία, το Μπλοκ άνοιξε στους πολίτες και έκτοτε αλλάζει διαρκώς παραμένοντας σταθερά το πιο trendy κομμάτι της πόλης. Ο δρόμος Rr Deshmoret e 4 Shkurtit είναι το hot spot του Μπλοκ, γεμάτο εστιατόρια, μπαρ και καφέ. Εκεί κοντά βρίσκεται και η διώροφη κατοικία του Ενβέρ Χότζα που, κατάκλειστη και έρημη, στέκει αμήχανα στο κέντρο της πιο κοσμοπολίτικης γειτονιάς των Τιράνων. Από εδώ ο Εμβέρ Χότζα χαιρετούσε τα πλήθη στις επίσημες παρελάσεις και εκδηλώσεις του καθεστώτος. Το γεγονός ότι δεν είναι επισκέψιμη ή δεν έχει μετατραπεί σε μουσείο δείχνει πόσο νωπές είναι ακόμα οι πληγές στην ψυχή των Αλβανών. Και κοντεύουν 25 χρόνια από το θάνατό του.

Πολλοί Ελληνες έχουμε την τάση να αντιμετωπίζουμε την Αλβανία με υπεροψία ή συγκατάβαση, αλλά, περπατώντας στους δρόμους του Μπλοκ, έχεις την αίσθηση ότι περπατάς σε μια οποιαδήποτε συνοικία της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης. Φυσικά, τα Τίρανα δεν είναι μόνο το Μπλοκ. Αν θέλετε να δείτε τις πολύχρωμες, μεταμορφωμένες πολυκατοικίες (έμπνευση του δημάρχου), ζητήστε από έναν ταξιτζή που μιλάει ελληνικά να σας κάνει μια μικρή περιήγηση. Γενικά, θα σας εκπλήξει ο βαθμός ελληνομάθειας των Αλβανών, για να μην αναφερθούμε στην καταιγιστική παρουσία ελληνικών τραπεζών και επιχειρήσεων. Από τα αξιοθέατα μη χάσετε το Εθνικό Μουσείο Ιστορίας (στον τελευταίο όροφο υπάρχει μια αίθουσα αφιερωμένη στα δεινά της κομμουνιστικής εποχής) και το Αρχαιολογικό Μουσείο. Αν «αντέχετε» μόνο ένα μουσείο, επιλέξτε το πρώτο που διαθέτει και αρχαιολογική συλλογή. Χαζέψτε το «Διεθνές Κέντρο Πολιτισμού», μια πυραμιδοειδή κατασκευή που χτίστηκε το 1988 στη μνήμη του Αλβανού δικτάτορα. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος, το μνημείο μετατράπηκε σε ντίσκο και συνεδριακό κέντρο. Δεν λειτουργεί πλέον ως μουσείο, αλλά αξίζει να του ρίξετε μια ματιά.

Τα Τίρανα μπορεί να είναι μια καταπληκτική βάση για κοντινές εκδρομές. Η πιο «αυτονόητη» είναι το παραθαλάσσιο Δυρράχιο. Εμείς σας συστήνουμε και την Κρούγια, πρώτη πρωτεύουσα της χώρας ένα μέρος ταυτισμένο με την εθνική ταυτότητα των Αλβανών. Ωραία εκδρομή στο βουνό, εντυπωσιακό κάστρο, αρκετή λαογραφία και το καλύτερο μέρος για να φύγεις με κάποιο σουβενίρ από την Αλβανία.

ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΤΕ

Αεροπορικώς με απευθείας πτήση των Ολυμπιακών Αερογραμμών (τηλ.: 210-96.66.666) και της Aegean (τηλ.: 801 11 20000).

ΠΟΥ ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ

Sheraton Tirana Hotel & Towers
(Sheshi Italia, Tirana Albania, τηλ.: + 355 (4) 274 707, e-mail: reservation.tirana@sheraton.com)
To απόλυτο business hotel της πόλης δίπλα στο γήπεδο και, φυσικά, ένα από τα ακριβότερα.
Rogerner Europa Park
(Bulevardi Deshmoret e Kombit Tiran?, τηλ.: +355(4)2235035)
Πεντάστερο, λουσάτο, κήποι, πισίνα, ιδανικό σημείο.
Tirana International
(Skanderbeg Square 8, Tirana, Albania, τηλ: +355(4)2234185)
Θα μπορούσε να είναι το απόλυτο vintage ξενοδοχείο, καθώς ήταν το μοναδικό διεθνές ξενοδοχείο που λειτουργούσε επί Χότζα. «Δυστυχώς» ανακαινίστηκε το 2001.
Diplomat Hotel
(Str. Muhamet Gjollesha, Tirana, Albania, τηλ.: +355(4) 233151-25846)
Mondial Hotel
(Rr. Muhamet Gjollesha, Tirana, Albania, τηλ: +355(4) 232372)Δέκα με δεκαπέντε λεπτά περπάτημα από την κεντρική πλατεία.
Hotel Kalifornia
(Rr. Mihal Duri 21, Tirana, Albania, τηλ.: +355(4)2232228)Mικρό, συμπαθητικό, καθαρό, ήσυχο, δύο βήματα από την πλατεία Σκεντέρμπεη.

ΠΟΥ ΝΑ ΦΑΤΕ

• Piazza (Ded Gjo Luli, Tirana, Albania, τηλ.: +355(4) 23 07 06): Θεωρείται το καλύτερο και, ίσως, το ακριβότερο εστιατόριο των Τιράνων. Φημίζεται για το ψάρι του.
• Τaverneta
(Rr. Deshmoret e 4 Shkurtit, τηλ: +355(4) 2254834)
Στην καρδιά του Μπλοκ, μια πολύ καλή λύση για καλό και οικονομικό φαγητό. Υπάρχει μπουφές με σαλάτες και ορεκτικά.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΙPS

Νομισμα. Το νόμισμα της Αλβανίας είναι το λεκ. Υπολογίστε 80 - 83 λεπτά του ευρώ για 100 λεκ. Πολλές από τις τράπεζες που θα δείτε στο δρόμο είναι ελληνικές: Εμπορική, Εθνική, Alpha Bank, Tirana Bank (θυγατρική της Τράπεζας Πειραιώς). Χρήματα μπορείτε να αλλάξετε, εκτός από τις τράπεζες, και σε πολλά καταστήματα στο κέντρο με την ένδειξη Exchange.
ΤαξI. Υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να πάρετε ταξί παρά κάποιο λεωφορείο. Τα ταξί στα Τίρανα δεν έχουν ταξίμετρο και το κόμιστρο καθορίζεται ύστερα από προφορική συμφωνία με τον οδηγό. Σε γενικές γραμμές, το κόμιστρο για μετακινήσεις στο κέντρο της πόλης είναι 300 λεκ (περίπου 2,50 ευρώ), ενώ για διαδρομές πιο μακρινές 500 λεκ (περίπου 4 ευρώ). Για το αεροδρόμιο υπολογίστε περίπου 25 ευρώ.
Aσφάλεια. Σε γενικές γραμμές, δεν χρειάζεται να προσέχετε περισσότερο σε σχέση με την Αθήνα.
Νερό. Καλύτερα να αποφύγετε το νερό της βρύσης και να προτιμήσετε εμφιαλωμένα νερά που διατίθενται παντού.